Somero

Esayi da Albert Camus, tradukita ad Ido


Kurta Guidilo pri Urbi Sen Pasinto

da Albert Camus

La dolceso di Aljer es kelke italiana. La kruela brilego di Oran plu multe similesas Hispania. Perchanta alte sur roko super la Rummel-ravini, Constantine pensigas pri Toledo. Ma en Hispania ed Italia memori, verki artala e ruinaji edukiva abundegas. E Toledo havis sua Greco e sua Barrès. L'urbi quin me diskutos hike es, kontree, urbi sen pasinto. Urbi qui ofras nek repozo nek tenereso. Kande la siesto-hori adportas sua tedo, esas nek kompato nek melankolio en lia tristeso. En la matin-lumo, o en la naturala luxo dil vesperi, lia delekti es, kontree, sen dolceso. Ica urbi donas nulo al mento ed omno al pasioni. Li fitas nek sajeso nek la rafinaji di gusto. Barrès e simili aplastesus tilpece.

Pasionoza voyajeri (dil pasioni di altri), tro-sentiva menti, estetikisti e nove-mariajati ganos nulo per vizitar Aljer. Ed ecepte a ta qua havas vokeso absoluta, esas rekomendinda a nulu retretar e lojar ibe por sempre. Kelkafoye en Paris, kande homi quin me estimas questionas me pri Aljer, me volas klamar: "Ne irez ad-ibe." Tala joko kontenas kelka vereso. Nam me vidas to quon li expektas e me savas ke li ne obtenos ol. E, samtempe, me konocas la charmi e la subtila povo di ca lando, lua insinuanta teno ye ti qui restas hike, quale ol senmovigas li, unesme per senquestionigar li, e fine per bersar li tildorme en la omnadiala vivo. Kande la lumo frapas on, tante brileganta ke ol divenas nigra-e-blanka, on preske cesas respirar. On cedas ad ol, repozas en ol, e lore on konstatas ke ca tro longa splendideso ofras nulo al anmo ed es nur ecesiva delekto. On lore dezirus retroturnar al mento. Ma la homi di ca lando, e to es lia forteso, semblas plu forta kordie kam mente. Li povas esar onua amiki (e quala amiki!), ma on povas nultempe dicar a li onua sekreti. To povus konsideresar kom timiganta hike en Paris, ube on ekvarsas sua anmo tante prodige ed ube l'aquo de sekreti fluas mole e senfine inter la fonteni, statui e gardeni.

Ica lando maxime similesas Hispania. Ma sen tradicioni, Hispania esus nur bela dezerto. Ed ecepte se li naskis ibe, esas nur un hom-raso qui povas konsiderar retretar por sempre al dezerto. Nam me naskis en ca dezerto, me omnakaze ne povas konsiderar pridiskutar ol kom vizitanto. Kad on povas kontar la charmi di kare amorata muliero? No, on amoras el integre, se me darfas expresar lo tale, kun un o du preciza motivi por tenereso, exemple favorata muzeleto, o partikulara maniero sukusar la kapo. Me tale havas longe-duranta amor-afero kun Aljeria, quo sendubite nultempe finos, e quo preventas me esar tote lucida. Talkaze on povas nur, perservere, facar abstrakta listo di to quon on amoras pri to quon on amoras. Esas ica akademial exerco quan me povas entraprezar hike pri Aljeria.

Unesme la beleso di lua yuni. L'arabi, nature, pose l'altri. La franci di Aljeria es bastarda raso, kompozita ek mixuri neprevidita. Hispani ed alzaciani, italiani, maltani, judi e greki kunvenis ibe. Quale en Usa la rezulti di ca brutal intergenito es felica. Dum promenar tra Aljer, regardez la karpi dil mulieri e yunuli, e lore pensez pri ti quin vu vidas en la Paris-métro.

L'ankore yuna voyajanto anke remarkos ke la mulieri ibe es bela. La maxim bona observeyo es la teraso dil Café des Facultés, en la Rue Michelet, en Aljer, sundie-matine en aprilo. Kohorti de yuna mulieri, sandali surpede, portante brilanta-kolora robi, promenas alonge la strado. On darfas admirar eli sen-inhibe: pro to eli es ibe. Che Oran la Cintra-drinkeyo en la Bulvardo Gallieni es anke bona observeyo. Che Constantinople on povas cirkumpromenar la orkestro-kiosko. Ma nam la maro distas ye centi de kilometri, ulo mankas che la homi quin on renkontras ibe. Generale, e pro ca loko geografiala, Constantine ofras plu poka atraktivi, malgre ke lua tediveso havas plu delikata qualeso.

Se la voyajanto arivas dumsomere, unesme lu mustas irar al plaji qui cirkondas l'urbi. Lu vidos la sama yuni, plu dazlanta nam min vestizita. La suno lore donas a li la somnolanta okuli di granda bestii. Ta-relate la plaji di Oran es maxim bona, nam naturo e mulieri amba es plu sovaja ibe.

Por pitoreskeso, Aljer ofras araba-urbo, Oran ofras negro-vilajo e hispana distrikto, Constantine ofras juda quartero. Aljer havas longa koliaro de bulvardi alonge la maro; on mustas promenar ibe dumnokte. Oran havas poka arbori, ma la maxim bela stoni en la mondo. Constantine havas suspenso-ponto ube la modo es fotografesar. Ye tre ventoza dii la ponto ocilas super la profunda ravini dil Rummel, ed on sentas danjero.

Me rekomendas al sentiva voyajanto, se lu vizitas Aljer, ke lu drinkez anisette sub la arki cirkum la portuo, lu irez dummatine a La Pêcherie e manjez freshe-kaptita fishi grilita sur ligno-karbono-furneli; lu askoltez araba muziko che mikra kafeerio en la Rue de la Lyre, la nomon dil kafeerio me obliviis; lu sidez surtere ye sis kloki vespere baze dil statuo dil Duko di Orléans en Guvernerio-Placo (ne pro la duko, ma nam homi pasas, ed esas plezanta ibe); lu dejunez che la Padovani-restorerio, sorto di danseyo sur stelti, an la litoro, ube la vivo es sempre facila; lu vizitez la araba tombeyi, unesme por trovar kalmeso e beleso ibe, pose por vere apreciar la desnobla urbi ube ni amasigas nia mortinti; lu fumez sigareto en la Rue des Bouchers, en la Kasbah, inter la spleni, hepati, *mezenteri e sangifanta pulmoni (la sigareto es necesa, nam la mezepoko forte odoras).

Cetere, on mustas povar maldicensar Aljer kande en Oran (insistar pri la komercala supereso di Oran kom portuo), mokar Oran kande en Aljer (ne hezitez aceptar l'ideo ke le Oranais 'ne savas vivar') e, lor omna okaziono, humile agnoskar la supereso di Aljer kam kontinentala Francia. Lore on povos apreciar la reala supereso dil aljeriano kam la franco, lua senlimita jenerozeso e lua natural gastigemeso.

Forsan hike me povus cesar ica ironio. Nam on parolas maxim bone pri ulo amata per parolar pri ol lejere. Pri Aljeria, me sempre timas apogar me sur ica interna harmonio, la blinda e serioza kansono di qua me konocas tante bone. Ma adminime me povas dicar ke ol es mea vera lando, e ke omnaloke en la mondo me rikonocas lua filii e mea frati per l'amikala ridado qua sizas me kande me renkontras li. Yes, to quon me amas pri l'urbi di Aljer ne deskonektas me de lia habitanti. Pro to me preferas esar ibe lor ta vesper-kloko kande la butiki e kontori ekvarsas aden la stradi, babilanta turbo qua fluas til la bulvardi apud-mara. Ibe ol taceskas dum noktesko, e dum ke la lumi de-ciela, del fari en la bayo e del strado-lumi, mixas su lente aden la sama ardoro. Tota populo lore stacas meditante an la litoro, e la turbo disiras aden mil solesi. Lore komencas la granda Afrikana nokti, rejal exileso, e l'exalteso di desespero qua vartas la sola voyajanto.

No, on certe mustas ne voyajar ad-ibe se on sentas tepida kordio ed onua anmo es febla e fatigita! Ma por ti qui kustumas vacilar inter yes e no, inter dimezo e noktomezo, inter repugneso ed amo, e fine por ti qui amas funero-fairi alonge la litoro, flamo vartas li en Aljer.

1947

(Tradukita da James Chandler.)


Retro a Somero

Back to the International Language Ido

James Chandler 23-Mar-12